09120210913 شنبه تا چهارشنبه ۹ الی ۱۷

خیار غبن

خیار غبن

✅غبن زیانی است که به هنگام دادوستد ، در نتیجه نابرابری فاحش بین ارزش آنچه باید پرداخته یا انجام می شود و ارزشی که در برابر آن دریافت می گردد به طرف نا آگاه می رسد .

♦️شرایط غبن👇🏽

🔹۱- تنها در عقود معوض ، که دو ارزش متقابل با هم مبادله می شود راه دارد .
🔹۲- لزوم نابرابری فاحش بین دو عوض مبادله شده ، چندان که تعادل اقتصادی قرارداد را بر هم بخورد .
🔹۳- وجود عدم تعادل به هنگام دادوستد.
🔹۴- آگاه نبودن طرف زیان دیده از میزان ارزش های واقعی : ( م ۴۱۸ )

⁉️میزان غبن چقدر است ؟:

به میزانی که عرفا قابل مسامحه نباشد ( فاحش ) . م ۴۱۷

در اختلاف میان دو طرف معامله درباره علم مغبون به بهای واقعی ، اصل عدم آگاهی است و آنکه وجود علم به سود اوست مدعی به شمار می آید . منتها استناد به این اصل در جایی امکان دارد که ظاهر حال بر خلاف آن نباشد . زیرا ظهور از امارات است و بر اصل عملی حکومت می کند . مثلا اگر درباره علم و جهل خبره ای اختلاف شود . نمی توان به اصل عدم به غبن استناد نمود.
( مثلا بنگاه دار حرفه ای نمی تواند به استناد اصل عدم اطلاع به قیمت ادعای غبن نماید )

دکتر کاتوزیان : اثبات جهل با مغبون است : ( چون همه آگاه از قانون فرض می شود )

در صورت تحقق خیار غبن : فروشنده نمی تواند زیان خریدار را بپردازد مگر اینکه مغبون راضی شود . زیرا ضمانت اجرای خیار غبن حق فسخ است ( م ۴۲۱ )

♦️مبنای غبن👇🏽

📝در موردی خیار غبن نظرات متفاوتی ارائه شده

🔹۱- تخلف از شرط ضمنی
🔹۲- پرهیز از ضرر و جبران آن ( قاعده لا ضرر )

📝 ولی ظاهرا در زمان پیامبر اکرم ( ص) کاروانیان زیادی برای تجارت به عربستان می رفتند و اهالی آن سرزمین قبل از ورود کاروانیان به مکه برسر راه آنها رفته و کالاهای آنها را با قیمت ارزان خریداری می نمودند چون پیامبر از این موضوع آگاه شد برای افراد مغبون خیار غبن را ثابت دانست .

البته نظرات دیگری نیز وجود دارد ولی به هر حال دو مبنا برای آن در نظر گرفته که به نظر می رسد قاعده لاضرر ترجیح دارد و با احکام قانون مدنی سازگارتر است

♦️اسقاط خیار غبن👇🏽

🔹۱-به علت عدم ارتباط غبن با نظم عمومی خیار غبن قابل اسقاط است ، چه در قرارداد و چه بعد از قرارداد .
🔹۲- اسقاط خیار یک عمل ارادی است و آثار آن نیز تابع همان اراده است ( اگر مغبون به گمان اینکه تفاوت قیمت در عرف متعارف است آن را ساقط کند چنین نباشد خیار ساقط نمی شود. ( کاتوزیان )

📝غبن حادث ( نظریه حوادث پیش بینی نشده ) را به غبنی گویند که بعد از انجام عقد به علت نوسانات اقتصادی پیش می آید و برای تحقق این نوع غبن دو شرط لازم است :

🔹۱- باید حادثه خارجی غیر منتظره باشد
🔹۲- متعهد را دچار مشقت و حرج کند . ( در واقع شاخه ای از عسر و حرج است )

📝به هر حال علی رغم اینکه در حقوق اکثریت قریب به اتفاق دنیا ماده ای را به این نوع غبن اختصاص داده اند . بعضی از کشورها در صورت غبن حادث به مغبون اختیار فسخ و بعضی اختیار تعدیل قرارداد را به نظر دادگاه گذاشته اند ، در حقوق متاسفانه برای این نوع غبن هیچ ماده قانونی وجود ندارد و در نتیجه غبن حادث هیچ اثری در قرارداد متعاملین ندارد.

♦️خیار عیب👇🏽

📝به موجب ماده ۴۲۲ ق م : اگر بعد از معامله ظاهر شود که مبیع معیوب بوده ، مشتری مختار است در قبول مبیع معیوب با اخذ ارش یا فسخ معامله.
📝ظاهر ماده ناظر به بیع است ولی از مفاد ماده ۴۵۶ ق م بخوبی بر می آید که قانونگذار در مقام بین عمومی قاعده عمومی برای قراردادها است
📝با استناد به عیب ، خریدار دو حق ممتاز پیدا می کند که در انتخاب آن دو آزاد است :

🔹۱- فسخ قرارداد خریدوفروش
🔹۲- اخذ ارش ( تفاوت میان کالای سالم و معیوب )

♦️شرایط عیب موثر : ( م ۴۲۳ )👇🏽

🔹۱- پنهان باشد ( عیبی پنهان است که از دید خریدار متعارف پنهان بماند )
🔹۲- در زمان عقد موجود باشد .

📝ولی این اصل که عیب باید در زمان عقد باشد استثنائاتی دارد که عبارتند از :
🔹۱- عیب اگر بعد از معامله و قبل از قبض حادث شود در حکم عیب سابق است. (م ۴۲۵ )
🔹۲- اگر عیب بعد از تسلیم صورت گیرد ولی علت آن عیب سابق باشد . ( م ۴۳۰ )
🔹۳- اگر عیب بعد از قبض و در زمان خیار مختص مشتری صورت گیرد ولو اینکه عیب ناشی از عیب سابق نباشد.